เบื้องหลัง “เพื่อไทย-ภูมิใจไทย” เปิดศึกชิงอำนาจระบบแจ้งเตือนภัยแห่งชาติ

มติครม. แก้ไขปัญหาความขัดแย้ง

คณะรัฐมนตรีมีมติในเรื่องนี้อย่างละเอียดและชัดเจน โดยแบ่งเป็นสองประเด็นหลัก:

1. มติเห็นชอบในหลักการ แต่มีเงื่อนไข คณะรัฐมนตรีเห็นชอบในหลักการของร่างระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการแจ้งข้อมูลผ่านการสื่อสารโทรคมนาคม พ.ศ. .... ตามที่กระทรวงดิจิทัลฯ เสนอ แต่มีเงื่อนไขสำคัญคือ:

" โดยให้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมรับความเห็นของรองนายกรัฐมนตรี (นายอนุทิน ชาญวีรกูล) และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไปหารือร่วมกับกระทรวงมหาดไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ได้ข้อยุติก่อน แล้วให้ส่งร่างระเบียบฯ ที่ได้ปรับปรุงแก้ไขให้เป็นไปตามข้อยุติแล้ว รวมทั้งความเห็นของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาให้คณะกรรมการตรวจสอบร่างกฎหมายและร่างอนุบัญญัติที่เสนอคณะรัฐมนตรีตรวจพิจารณา แล้วดำเนินการต่อไปได้ "

นี่แสดงให้เห็นว่า คณะรัฐมนตรีไม่ได้เห็นชอบร่างระเบียบทันที แต่ต้องการให้กระทรวงดิจิทัลฯ และกระทรวงมหาดไทยหาข้อยุติร่วมกันก่อน เพื่อป้องกันความซ้ำซ้อนในการปฏิบัติงานและอำนาจหน้าที่

2. การรับความเห็นจากหน่วยงานอื่นๆ คณะรัฐมนตรียังได้มีมติให้กระทรวงดิจิทัลฯ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับความเห็นจากหน่วยงานอื่นๆ ไปพิจารณาด้วย ได้แก่:

1. กระทรวงคมนาคม: เน้นย้ำว่าควรมีแนวทาง ระเบียบ และหลักเกณฑ์ในการดำเนินการที่ชัดเจน และให้ความสำคัญกับข้อมูลที่จะเผยแพร่ ซึ่งต้องมีความถูกต้องแม่นยำ (Accuracy) เชื่อถือได้ (Reliable) และทันต่อเวลา (Timely)
2. สำนักงบประมาณ: ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้จ่ายงบประมาณที่มีอยู่ก่อน หรือพิจารณาปรับแผนการใช้จ่ายงบประมาณ หรือพิจารณาขอรับจัดสรรจากกองทุนวิจัยและพัฒนากิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม ตามวัตถุประสงค์ของกองทุนฯ หากไม่เพียงพอให้จัดทำแผนการขอรับจัดสรรงบประมาณประจำปีต่อไป

มติคณะรัฐมนตรีดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงความพยายามในการประนีประนอมและหาทางออกร่วมกันระหว่างสองกระทรวงหลัก โดยไม่ได้ให้อำนาจใดๆ แก่กระทรวงดิจิทัลฯ ทันที แต่กำหนดเงื่อนไขให้ต้องหารือและหาข้อยุติร่วมกับกระทรวงมหาดไทยก่อน

ต้องยอมรับว่าความขัดแย้งและการชิงอำนาจระหว่างสองกระทรวงนี้ส่งผลให้การพัฒนาระบบแจ้งเตือนภัยแห่งชาติล่าช้า การขาดความชัดเจนว่าหน่วยงานใดควรเป็นหน่วยงานหลักในการแจ้งเตือนภัยพิบัติ ทำให้เกิดช่องว่างในการทำงาน

กระบวนการตามขั้นตอนของมติคณะรัฐมนตรี ซึ่งต้องผ่านการหารือร่วมกัน และต้องผ่านการตรวจพิจารณาจากคณะกรรมการตรวจสอบร่างกฎหมายและร่างอนุบัญญัติที่เสนอคณะรัฐมนตรี ยิ่งทำให้เกิดความล่าช้าในการจัดตั้งระบบที่มีประสิทธิภาพ

เมื่อเกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ในเมียนมาเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 การแจ้งเตือนประชาชนในประเทศไทยจึงเป็นไปอย่างล่าช้าและไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล ที่ประชาชนได้รับความตื่นตระหนกจากแรงสั่นสะเทือน โดยไม่มีการแจ้งเตือนล่วงหน้าหรือคำแนะนำในการรับมือกับสถานการณ์

ปฎิเสธไม่ได้ว่าการชิงอำนาจระหว่างพรรคเพื่อไทยและพรรคภูมิใจไทยในประเด็นนี้มีนัยสำคัญทางการเมืองหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นการแข่งขันระหว่างพรรคร่วมรัฐบาล แม้ทั้งสองพรรคจะเป็นพันธมิตรในรัฐบาลเดียวกัน แต่ก็มีการแข่งขันและชิงพื้นที่การทำงานเพื่อสร้างผลงานและความโดดเด่นให้กับพรรคตนเอง

นอกจากนี้ยังชิงความได้เปรียบทั้งในแง่ของการสร้างภาพลักษณ์และการสื่อสารกับประชาชน ในการควบคุมการแจ้งเตือนภัยแห่งชาติที่เป็นระบบสำคัญที่สามารถเข้าถึงประชาชนได้โดยตรงและรวดเร็ว โดยฝ่ายกระทรวงมหาดไทยอ้างอำนาจตามพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ในขณะที่กระทรวงดิจิทัลฯ พยายามสร้างอำนาจใหม่ผ่านร่างระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี

อีกประเด็นสำคัญคือ ในร่างระเบียบที่เสนอ กำหนดให้ปลัดกระทรวงดิจิทัลฯ เป็นประธานคณะทำงาน โดยมีผู้แทนจากกระทรวงมหาดไทยเป็นเพียงคณะทำงาน ซึ่งเป็นการลดบทบาทของกระทรวงมหาดไทยลงอย่างชัดเจน

จากบทเรียนของเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งนี้ ประชาชนคาดหวังว่า รัฐบาลจะเร่งรัดการหาข้อยุติและจัดทำระบบแจ้งเตือนภัยที่มีประสิทธิภาพ สามารถส่งข้อความเตือนภัยได้อย่างรวดเร็วและทั่วถึง เพื่อป้องกันและลดความเสียหายจากภัยพิบัติที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต