เราจะเอาไงดีกับภาษีพิสดารของ Trump

เมื่อเช้าเราจะเห็นข้อมูลสำคัญสองชิ้น ชิ้นแรกคือตัวประกาศ Regulating Imports with a Reciprocal Tariff to Rectify Trade Practices that Contribute to Large and Persistent Annual United States Goods Trade Deficits ที่ระบุหลักการและเหตุผลในเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจน ตามลิงค์นี้

อีกชิ้นหนึ่งที่แชร์กันเยอะๆ วันนี้ คือตาราง Reciprocal Tariffs ที่ Trump เอามาอธิบายเปรียบเทียบ โดยในตารางเราจะเห็นข้อมูลสำคัญสองชุด ชุดแรกคือ  Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers และชุดที่สองคือ U.S.A. Discounted Reciprocal Tariffs (ช่องสีเหลือง)

• ชุดแรก  Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers พูดให้เข้าใจง่ายๆ คือ ตัวเลขที่ Trump นำมาใช้อ้างอิงว่า สหรัฐโดนเรียกเก็บภาษีจากประเทศอื่นๆ ในอัตราเท่าไหร่ เพื่อนำมาใช้เป็นเหตุผลอ้างอิงในการคำนวณอัตราภาษีตอบโต้
• ชุดที่สอง U.S.A. Discounted Reciprocal Tariffs ตัวนี้คือตัวที่ออกประกาศมาว่า ประเทศไหนจะโดนจัดเก็บในอัตราภาษีใหม่ที่เท่าใด ซึ่งตรงนี้ทุกคนทราบดีแล้วว่า ตอนนี้ไทยจะโดนเก็บภาษีในอัตราใหม่คือ 36%

แต่ที่ผมชวนคุยตอนนี้ เพราะไอ้ตัวเจ้าปัญหาจริงๆ จุดเริ่มต้นมันคือไอ้ชุดแรก Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers เนี่ยแหละครับ รัฐบาลสหรัฐอ้างว่าเป็นอัตราภาษีนำเข้าที่สหรัฐโดนจัดเก็บอย่างไม่เป็นธรรม เลยใช้ตัวเลขนี้มาอ้างอิงเพื่อตั้งต้นให้เป็นฐานคำนวณว่า จะเก็บภาษีตอบโต้ทางการค้าในอัตราเท่าไหร่ดี ซึ่งตรงนี้ผมขอบอกตามตรงว่า หน้าตามันดูแปลกๆ มาก
 
ตามที่ผมเขียนไว้ในช่วงแรก ในประกาศ Regulating Imports with a Reciprocal Tariff to Rectify Trade Practices that Contribute to Large and Persistent Annual United States Goods Trade Deficits ประธานาธิบดี Trump ได้ยกตัวอย่างขึ้นมาอธิบายว่า อัตราภาษี MFN เฉลี่ยของสหรัฐที่เก็บต่ำกว่า MFN ของประเทศอื่นๆ อยู่ที่ 3.3% เอง แต่ดูสิคนอื่นเก็บสูงกว่าทั้งนั้น โดยยกตัวอย่าง บราซิลเก็บ 11.2% จีน 7.5% อียู 5% อินเดีย 17% เวียดนาม 9.4%

แต่พอเรามาดูตัวเลขในตาราง Reciprocal Tariffs ในรูปด้านบน อัตราภาษีในช่อง Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers กลายเป็นอีกเรื่องนึงไปล่ะ เพราะตัวเลขภาษีนำเข้าที่บราซิลจัดเก็บจากสหรัฐจะอยู่ที่ 10% จีนจัดเก็บที่ 67% อียูเก็บ 39% อินเดียเก็บ 52% เวียดนามเก็บ 90%

ผมเลยเลือกเอาตัวเลขสำคัญในเอกสารทั้งสองชิ้นมา plot รวมกันเพื่อเปรียบเทียบให้ดูง่ายๆ

ถ้าใช้หลักการภาษีมาจับ มันก็ต้องเอาอัตรา MFN ตามที่เกริ่นไว้ในประกาศ มาบอกเลยว่า MFN ของเธอสูงกว่าของชั้น งั้นชั้นจะเก็บให้สูงเท่า (หรือสูงกว่า) เพื่อตอบโต้ อันนี้ยังพอเข้าใจได้

แต่ที่น่ามึนงงก็คือ ตัวภาษี MFN ที่จัดเก็บจากทุกประเทศก็ไม่ได้สูงมาก แต่สหรัฐไปเอาตัวเลขจากไหนมาตั้งใหม่ซะสูงลิบ แค่ดูตัวเลขเวียดนามแล้วน่าจะงงเหมือนผม เก็บอัตรา MFN กับทุกประเทศ (รวมสหรัฐด้วย) ที่ 9.4% แต่ทำไมเอาที่ไหนมาคำนวณ กลายเป็นเวียดนามจัดเก็บภาษีนำเข้าสินค้าจากสหรัฐสูงถึง 90% (ถ้าจริงสหรัฐก็น่าจะฟ้องเวียดนามในเวที WTO ก่อนหน้านี้นานไปแล้ว เพราะถือว่าเลือกปฏิบัติอย่างแรง เก็บคนอื่น 9.4% แต่เก็บจากสหรัฐ 90%)

ที่เห็นแล้วแอบอมยิ้มก็คือ จะเห็นว่าแบบนี้บราซิลก็เหมือนไม่ได้ถูกตอบโต้อะไรจากมาตรการภาษีของ Trump เลย เพราะอัตราภาษีที่ถูกจัดเก็บใหม่ ก็เท่าๆ กับอัตรา MFN เลยงงว่า แล้วแบบนี้จะมาตอบโต้เค้าทำไม ในเมื่ออัตราภาษีที่ไปใส่ร้ายเค้า กับอัตราภาษีที่จะลงโทษเค้า เป็นอัตราเดียวกัน แถมยังต่ำกว่าอัตราภาษี MFN ที่จัดเก็บตามปกติอยู่ซะอีก

ในกรณีของไทย เจอของแข็งแบบเดียวกันกับอีกหลายๆ ประเทศ ซึ่งข้อสงสัยก็เหมือนเดิม คืออัตราภาษีที่ 72% ที่บอกว่า เป็น Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers มันมาจากไหน เราเก็บภาษีจากสหรัฐแพงบ้าเลือดขนาดนั้นเลยเรอะ?  ต่อให้อัตราภาษีที่ 72% หยิบมาจากเพดานภาษีสูงสุดที่เราตั้งไว้ แต่เวลาเราเก็บภาษีนำเข้าจากสหรัฐ เราเก็บในอัตราเพดานสูงสุดนี้ หรืออัตรา MFN กันแน่ และเชื่อว่าเราคงเก็บในอัตรา MFN ตามข้อตกลง WTO อยู่แล้ว แต่ตัวเลข 72% มันมาจากไหน?

ผมสงสัยเลยขอไปค้นข้อมูลว่า จริงๆ ไทยเราเก็บภาษี MFN เฉลี่ยในอัตราเท่าไหร่กันแน่  และเพื่อความ fair ผมเลยเอาข้อมูลจาก trade.gov ที่จัดทำโดย International Trade Administration ภายใต้ Department of Commerce ซึ่งเป็นหน่วยงานของสหรัฐเอง เอามาใช้อ้างอิง เดี๋ยวจะบอกว่าคำนวณกันคนละแบบ เลยย้อนศร เอาข้อมูลฝั่งเค้านะแหละมาเป็นฐานคำนวณ

จากข้อมูลของฝั่งสหรัฐเอง ระบุว่าประเทศไทยคิดอัตรา MFN สำหรับสินค้าทุกชนิดเฉลี่ยอยู่ที่ 11.5%  (คำนวนไว้ในปี 2021) ซึ่งสินค้าเกษตรเก็บในอัตรา MFN เฉลี่ยอยู่ที่ 31.2% และสินค้าอื่นๆ เฉลี่ยอยู่ที่ 8.4%

ในนั้นระบุว่า เรามีสินค้าบางตัวที่เก็บภาษีนำเข้าสูง เช่น รถยนต์ ชิ้นส่วนยานยนต์ มอเตอร์ไซค์ เนื้อวัว เนื้อหมู ไก่ ชา บุหรี่ ดอกไม้ เหล้าและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สิ่งทอและเสื้อผ้า หรือมีสูงโดดๆ ที่อัตรา 54% ก็คือไวน์นำเข้า แต่ก็ต้องย้อนไปถามอีกครั้งว่า 72% ที่โดนกล่าวหาว่า เป็นอัตราภาษีที่เราจัดเก็บจากสหรัฐ มันมาจากไหน เพราะอย่าลืมว่าทั้งไทยและสหรัฐก็อยู่ภายใต้ข้อตกลงเดียวกันของ WTO ซึ่งต้อง apply หลักการ MFN ด้วยกันทั้งคู่ แล้วตัวเลข 72% มันจะมาจากไหน ถ้าอัตรา MFN ของไทยที่เก็บจากทุกประเทศ (รวมสหรัฐด้วย) มันอยู่ในอัตราเฉลี่ย ที่ 11.5%??

ผมก็นั่งส่องหาข้อมูลอยู่นาน โชคดีที่วันนี้เหมือนมีคนทั้งโลกพยายามทำความเข้าใจกับ calculation model ของ Trump ว่ามันมายังไงของมันกันแน่ ผมเลยเจอข้อมูลที่น่าสนใจอยู่ชิ้นนึง

เค้านำเสนอทฤษฎีที่น่าสนใจ คือมีการเอาตัวเลขการขาดดุลการค้า มาหารกับมูลค่าการนำเข้าของแต่ละประเทศ ซึ่งจะได้สัดส่วนร้อยละขึ้นมา สิ่งที่น่าสนใจอยู่ตรงที่ ตัวเลขที่ได้มานี้ มันกลายเป็นตัวเลขที่ใกล้เคียงกับตัวเลขที่ประกาศไว้ใน Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers แบบมีนัยยะสำคัญ

ตัวอย่างเช่น สหรัฐขาดดุลจีน 279.1 พันล้านเหรียญสหรัฐ นำเข้าจากจีน 426.9 พันล้านเหรียญสหรัฐ หารออกมาจะได้อัตราส่วนอยู่ที่ร้อยละ 65.37 ซึ่งตัวเลข Tariff Charged to the U.S.A ในตารางอยู่ที่ 67% และคิดอัตราภาษีตอบโต้ทางการค้าจะอยู่ประมาณครึ่งนึงของตัวเลขนี้คือ 34%

ลองทำอีกประเทศนึงก็เจอแบบเดียวกัน สหรัฐขาดดุลเวียดนาม 104.6 พันล้านเหรียญ นำเข้า 114.4 พันล้านเหรียญ หารออกมาได้ร้อยละ 91.43 ส่วนอัตรา Tariff Charged to the U.S.A ประกาศไว้ที่ 90% หารสองออกมาเป็นอัตราภาษีตอบโต้ทางการค้าอยู่ที่ 46%

ส่วนสหรัฐขาดดุลไทย 35.4 พันล้านเหรียญ นำเข้า 48.7 พันล้านเหรียญ หารออกมาได้ร้อยละ 72.68 เลยเอาตัวนี้ตั้งเป็นอัตราภาษีซะเลย และหารสองเหลือ 36.34 ก็เอาตัวเลขนี้เป็นอัตราจัดเก็บใหม่

เมื่อเป็นแบบนี้ ก็จะได้สูตรคำนวณขำๆ มา คือ ตัวเลขฐานของ Tariff Charged to the U.S.A including Currency Manipulation and Trade Barriers มาจากตัวเลขขาดดุลการค้า หารด้วยตัวเลขนำเข้า ผลลัพท์ทำให้กลายเป็นตัวเลขสัดส่วนร้อยละ แล้วเอามาตั้งต้นว่าเนี่ยแหละ คืออัตราภาษีที่สหรัฐโดนเรียกเก็บ แล้วก็เอาตัวเลขนี้ไปหารสอง ก็จะได้ตัวเลขที่ใช้เป็นอัตราภาษีตอบโต้ทางการค้า

ลองเล่นดูกับอีกหลายๆ ประเทศ แล้วก็จริงของเค้าแฮะ ตัวเลขมีปัดขึ้นปัดลงนิดหน่อย แต่ใช่เลย คนคิดเก่งพอๆ กับ Professor Robert Landon ใน Davinci Code เลย

แต่ที่ตลกไม่ออกคือ หากว่ากันตามทฤษฎี หลักการแบบนี้มันไม่เกี่ยวอะไรกับ “อัตราภาษี” เลย เพราะมันเป็นแค่การคำนวณว่า เราขาดดุลการค้าเป็นสัดส่วนเท่าไหร่ของการนำเข้า เพื่อนำไปใช้วิเคราะห์ impact assessment ของการขาดดุลการค้าที่มีผลต่อการค้าระหว่างประเทศ แต่ดันพิสดาร ไปเหมาเอาตัวเลขนี้ เนรมิตให้กลายเป็นอัตราภาษีที่สหรัฐโดนจัดเก็บจากประเทศอื่นๆ  แล้วหารสองออกมาให้กลายเป็นอัตราภาษีโต้ตอบได้เฉย ซึ่งมันมั่วมาก มันคนละเรื่องเดียวกันเลย สงสัยคงไม่รู้ว่าจะหาอะไรมาอ้างให้มาจัดเก็บภาษีได้แพงๆ ดี เลยเหมาเอาง่ายๆ แบบนี้

เจตนาที่เขียนบทความนี้ขึ้นมา ไม่ได้คิดจะนำเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาอะไรๆ ใหญ่โต แต่เกิดขึ้นจากความขี้สงสัยแบบ 100%  แต่หวังว่าบทความอาจจะมีประโยชน์บ้าง หากนำไปขยายความคิดต่อเอาได้เลยว่า ก่อนที่เราจะไปเจรจากับสหรัฐเพื่อขอต่อรองอะไรในเรื่องนี้ เราอาจต้องเริ่มเตรียมข้อมูลเพื่อ sum up ตัวเลขภาษีจัดเก็บต่างๆ ของไทย แล้วทำฐานภาษีแบบจริงๆ ที่เราเรียกเก็บจากสหรัฐ เอาไปใช้เป็นหลักฐานเวลาขึ้นโต๊ะเจรจากัน ซึ่งเราสามารถ active กรอบการตกลง TIFA Trade and Investment Framework Agreement Between the US and Thailand ที่ลงนามไปแล้วตั้งแต่ปี 2002 มาใช้คุยกันได้

ตอนคุย เราก็วางตัวเลขเราเลย กางออกแล้วให้เค้าจิ้มเลย ไหนวะ 72% แกเอาตัวเลขมาจากไหน และตั้ง position บอกเค้าไปเลยว่า หากอัตราการจัดเก็บสินค้าของไทยเฉลี่ยทุกสินค้ายังอยู่สูงกว่าอัตรา MFN งั้นเรามาเจรจาเพื่อลดภาษีกันเป็นรายตัวไปเลยดีไม๊ ค่อยๆ ไล่ไป เอาตัวที่สองฝ่ายพอใจไม่เดือดร้อนถอดออกไปก่อน เพื่อลดอุณหภูมิการเจรจาให้มันเบาลงจบง่ายขึ้น

ในเมื่อโลกของ Trump คือการเจรจา เราก็แค่เล่นเกมส์เดียวกับเค้าเลยครับ เปิดโต๊ะเจรจาเลย เตรียมข้อมูลให้แม่นแล้วอัดไปตรงๆ เลย ภาคทฤษฎีเค้ามามั่วๆ แบบนี้ เปิดช่องว่างให้เราเจรจาต่อรองได้เยอะเลยครับ

เอาใจช่วยทีมไทยแลนด์นะครับ